H. Sinan Keleştemur

• Dirmit’in ve diğer roman kişiliklerinin gerçeklikle bağlantıları hakkında bilgi veriniz.

Dirmit ailesinin kendisine karşı olan tutumlarından yola çıkarak ailesine ve çevresine karşı takındığı tutumda büyük değişikliklere gitmiştir. Kendi hayal dünyasında kendini olağanüstü olaylarda yer alırken hayal etmiştir. Dirmitin yetiştirilmiş olduğu ortamın buna elverişli olmasını sağlayan birinci neden doğa ile iç içe olan yaşamlarında köy halkının bağnaz inançları denilebilir. Ailesinden Huvat olaylara her ne kadar gerçekçi bir şekilde yaklaşmayı başarıyor olsa da dini vecibelerini ön plana çıkararak görmek istemediği gerçekleri görmezden gelmeyi başarabilmektedir. Atiye ise sahip olduğu değerler çerçevesinde yaşananlara kuşkucu ve doğaüstü bir gözle bakmayı başararak aslında gerçeklerden kaçmaya ne kadar da meyilli olduğunu göstermektedir.

• Oyun unsuru romanda nasıl kullanılmaktadır? Dirmit oyun oynamayı ne zaman ve neden tercih etmektedir? Romanda Dirmit’in oynadığı “kara nokta oyunu”ndan yola çıkarak açıklayınız.

Günün yorgunluğu ile gece uyumadan önce kendini küçük eğlenceler ile rahatlatmaya çalışan Dirmit oynadığı kara nokta oyunundan da görüleceği üzere arkadaşlarıyla beraber grupça oynayabilecekleri bir oyundan ziyade kendisiyle eğlenebileceği oyunları seçerken aslında arkadaşları çevresindeki yeri ifade edilmektedir. Geceleri bunu yapıyor oluşunu herkesten gizli bir şekilde kendi kendine rahat bir şekilde yapmak istemesi olarak yorumlamak mümkündür. Kara nokta oyununda günlerinin değerini fark edebilen Dirmit geceleri geçirdiği günün muhakemesini aslında yapmaktadır. Karanlıktan bir nokta olan bu günlerinin sonsuzluğu konusunda her ne kadar yanılıyor olsa da sıradanlığına olan inancı şüphe götürmez bir gerçektir. Normal günü içerisinde o gününü değerli yapan şeylere hasret duyduğu söylenebilir. Oyun unsuru eserde okuyucu ile pek çok yerde karşılaşmaktadır. Karakterlerin kendi içlerinde tasarladıkları oyunlar, köyün yönetimi ve yaşanan olaylar tıpkı bir oyun gibi okuyucuya sunulmaktadır.

• Dirmit’in yazıyla / yazılı metinlerle ilişkisi hakkında bilgi veriniz.

Dirmit başlangıçta her ne kadar annesine yaranmak için şiir yazmaya başlamış olsa da kendisi romandaki okuyucu karakterdir. Etrafında olan biteni okumakla beraber okula olan bağlılığıyla okudukları kendisinde yeni ufuklar açmıştır. Köye gelen öğretmenler sayesinde okumaya ilgisi artan Dirmit’in hayatında yazılı metinler ile ilişkisini geliştiren en önemli etmen olarak köye gelen öğretmenler söylenebilir.

• “Metinlerarasılık” kavramının anlamını araştırınız.

Metinlerarasılık metinlerin anlamının başka metinler tarafından şekillendirilmesidir. Bir yazarın önceki bir metni ödünç alması ve dönüştürmesi için kullanılabildiği gibi bir metni okuyan bir okurun bir başka metne başvurması için de kullanılabilmektedir. Bu ilişki farklı medyaların metinleri arasında kurulduğunda “Medyalararasılık” olarak adlandırılır. “Metinlerarasılık” kavramının kendisi de postyapısalcı Julia Kristeva tarafından 1966 yılında bulunmasından bu yana pek çok kez ödünç alınmış ve dönüştürülmüştür.

• Sevgili Arsız Ölüm size daha önce okuduğunuz herhangi bir metni çağrıştırdı mı? Yanıtınız evetse bu çağrışımın nedenlerini yazınız.

Yaşar Kemal’in İnce Memed serisinde bulunan köy içindeki durum ve köylülerin halleri Sevgili Arsız Ölüm’de görmüş olduğum köy profilini çağrıştırmaktadır.

• “Bildungsroman” kavramının anlamını araştırınız.

Bildungsroman, Oluşum romanı, Alman edebiyatında bireyin oluşum dönemini ve sonunda ulaştığı ideal durumu ele alan roman türü. Safdil kahramanın serüven peşinde dünyayı dolaşmaya çıkması ve uğradığı yenilgilerle yavaş yavaş olgunlaşarak bilgelik kazanmasını konu alan halk masalları, Wolfram von Eschenbach’ın ortaçağ destanı Parzival (13. yy başları) ve Hans Grimmelshausen’in pikaresk öyküsü Simplicissimus’da (1669) edebi niteliğe kavuştu.

• Sevgili Arsız Ölüm’ün bildungsroman özellikleri gösterip göstermediğini açıklayınız.

Dirmit’i ana karakter kabul ederek incelediğimiz zaman Sevgili Arsız Ölüm adlı eseri bir bildungsroman olarak değerlendirmemiz mümkündür. Dirmit’in toplum idealleri içerisinde tutunduğu yer ve ulaştığı ideal durumu konu alan bu romanın Dirmit’in oluşumunu konu aldığını söylemek mümkündür.

• “Önseme” (foreshadowing) kavramının anlamını araştırınız.

Önceden ima etme (İngilizce: Foreshadowing), bir romanda ya da filmde, olacak hakkında okur ya da izleyiciye önceden bazı ipuçları verme, anlatım tekniğidir.

• Sevgili Arsız Ölüm romanında önseme tekniği kullanılmış mıdır? Açıklayınız.

Sevgili Arsız Ölüm romanında Dirmit’in öncesinde ailesi ve köyü genelinde farklı bir kişiliğe sahip olması ile beraber yazar geleceğe karşı birkaç ipucu vermiştir. Çevresine olan bakış açısı ile ön plana çıkmış olan Dirmit okumaya ve yazılı metinlere olan ilişkisi ile romanın başında gelecekte yapacağı farklılığı ortaya koymatı başarmıştır.

1. “Epifani” kavramını araştırınız

Epifani (duygu), aniden bir şeyin özünü anlama veya anlamını bulma duygusu.

1. Dirmit’in kendine ait aydınlanma yaşadığı söylenebilir mi? Şehrin ışıklarının anlatıldığı son bölümden yaralanarak yazınız.

Dirmit kendisinin yaşadığı toplumdan farklı olduğunu kendisi görmese bile etrafı tarafından dayatılmaktadır. Şehir ışıklarının anlatıldığı son kısımda Atiye bu duruma bir felaket olarak bakıyorken Dirmit bunu çok normal bir şey gibi anlatıyordu. Çevresinden daha fazla şey gördüğünü ya da çevresinin konuşamadıklarıyla konuştuğunu söylemek her ne kadar mümkünse de bunu bir aydınlanma olarak isimlendirmek çok doğru değildir. Aydınlanma diyebilmemiz için gördüklerine karşı tutumunda da önemli değişikliklerin olması beklenmektedir.

• Merak unsuru romanda nasıl kullanılmaktadır?

Roman içerisinde iki adet merak unsuru tanımı yapmak mümkündür. Bunlardan bir tanesi köy halkının bilinci üzerinden merak tanımı biri ise Dirmit’in merak tanımı. Köy halkı merak olarak gördüğü şeylerin farklılığa yol açacağı korkusundan olsa gerek yeni teknoloji ve gelişmeleri kabullenememektedir. Bu duruma olan merakın çocuklarda daha fazla olduğunu söylemek mümkündür. Köylülerin doğaüstü olan inançları doğrusunda gerçeğe olan merakları bile yoktur yani sorgulama ihtiyaçları yoktur bunun yanında yaşanan olaylara olan bir merak söz konusu olabilir. Bu da kahvede ve kadınlar arasından konuşulacak veri özelliği göstermektedir. Dirmit için tanımlayabileceğimiz merak ise sorgulama sonucu oluşan bir çocuk merakıdır. Ortak kabullenişlerin ötesinde sorgulamaya olan ihtiyaç Dirmit için kimsenin göremediği yeni şöyleri görmesiyle sonuçlanmıştır.

• Roman kahramanları roman boyunca okuyucuyu şaşırtıyor mu? Yanıtınız evetse yazarın bunu nasıl kurguladığını yazınız.

Okuyucu kitlesine bağlı olarak şaşırtmayı başarmaktadır. Okuyucu kitlesi bu köy hayatının içinden bir kimse veya bu köy hayatına aşinalığı fazla ise şaşırtmaması beklenirken bu yaşantıdan uzakta bir yaşam süren okuyucu için şaşırtıcı gelebilir. Yazarın romanda kullanmış olduğu olağanüstü olaylara olan inanç okuyucuyu her ne kadar şaşırtıyor olsa da bu olayların aşinalığına bağlı olarak şaşırma düzeyi değişebilir. Dirmit’in yazarın kendisi olduğu gerçeği ise tüm okuyucuları şaşırtmıştır.

• Bazı romanlarda anlatıcı veya roman kahramanlarından herhangi biri yazarın yaşamından izler taşıyabilir. Sevgili Arsız Ölüm’de böyle bir durumdan söz etmek mümkün müdür? Açıklayınız.

Anlatıcı ile olayların başkahramanı olan Dirmit’in yazar olması buna örnek olarak verilebilir. Bu yöntem ile yazar olayların birinci elden anlatıcı konumuna gelmektedir ve bu da okuyucuya olayların gerçekçiliği konusunda somut bir örnek vermektedir.

• Roman kişilerinin kadın konusuna bakış açısı hakkında bilgi veriniz.

Köy hayatı içerisinde pek çok etkinliğine kısıtlama konulmasına rağmen hayat standartları arasında erkek ile kadın arasındaki fark yok denilecek kadar azdır. Karakterler kadın figürlere sorumluluk yüklemekten çekinirler. Ataerkil toplum sisteminde görülmesi beklenen bir bakış açısı bulunmaktadır kadınlara karşı.

• Roman kişilerinin yaşadığı çevrenin namus anlayışı hakkında bilgi veriniz.

Namus anlayışını dini yolla yorumlayabilmenin yanı sıra koruması görevinin erkeğe verildiğini düşünmektedirler. Kadının toplum içerisindeki seçim şartlarını tek bağlayan gelenekleri olduğundan kadınların böyle bir işe yeltenmeleri yanlış bir şey olarak görülür ve bunun sorumlusu sadece kadın değil bakmakla yükümlü olan tüm aile üyeleridir.  

• Romanda simge kullanılmış mıdır? Açıklayınız.

Roman içerisinde simgelere rastlamak mümkündür. Bunlara örnek verilecek olursa: Atiye’nin ölümü sırasında duvarda beliren buğday tanesi ve Dirmit’in konuştuğu varlıklar söylenebilir. Bu simgeler roman içerisinde okuyucunun genellikle atladığı şeyler de olsa derin anlamlar yüklenebilen bu simgeler romanın bütünlüğüne anlam katmaktadır.

• Romanda neler eleştirilmektedir?

Yazarın içinde bulunduğu bir romanda yazarın sitemleri ve eleştirileri üzerinden romanın eleştirdiklerini düşünmek daha doğru olacaktır. Yazar büyümüş olduğu toplumda kadınlara olan değere dikkat çekerek dine olan bağnazca bağlılığı eleştirmektedir.

• Trajik durum, iki eşit değerden birini seçmek zorunda kalmaktır. “Sezar’ı öldüren Brutus’un: “Sezar’ı daha az sevdiğimden değil, Roma’yı daha çok sevdiğimen.” sözü trajik durum örneğidir. Bu doğrultuda Sevili Arsız Ölüm’ün trajik kahramanın kim olduğunu nedeniyle yazınız.

Romandaki trajik karakter Atiye’dir. Korumak istedikleri ve sevdiklerini saklmak istedikleri ve kendisi arasında sürekli gidip geliyor oluşu Atiye’yi roman içerisindeki stabilitesi en düşük karakter olan trajik karakter konumuna getirmektedir.

• “flaneur/flaneuse” kavramının anlamını araştırınız.

Kentin içinde gezen, gizli ve sessiz bir şekilde varlığını sürdüren kişidir. fransızca ‘flaneur’ kelimesi ile de ifade edilen bu kelime aslıda başıboş ve aylak kelimelerine de karşılık gelmektedir.

• Sevgili Arsız Ölüm’ü flaneur/flaneuse kavramıyla ilişkilendiriniz.

Roman içerisinde flaneur kimliğini taşıyabilecek tek karakter Dirmit’tir. Sahip olduğu araştırma ve sorgulama yetisi onu çevresinin gözlemi konusunda başarılı yapmıştır. Olanlrı izlemeyi kendine görev belirlemiş olan Dirmit olaylara olan kayıtsızlığını flaneurlük kimliği ile göstermiştir.