H. Sinan Keleştemur

Sevgili Arsız Ölüm adlı eser 20. yüzyıl Türkiye’sinde bir Aktaş ailesinin Kayseri’nin bir köyünden kente göç ettikten sonra değişimleri hayatını ele almaktadır. Atiye isimli annenin Huvat isimli babanın Dirmit isimli kızına karşı tutumları eserin ana olayını oluşturmaktadır. Bu eser ile yazar 20. yüzyıl Türkiye’sinin sosyal yaşantısını Anadolu toplumunun değerlerine olan bağlılığını, yaşanmış ve kendisinin de içinde bulunduğu bir süreci okuyucuya aktarmaktadır. Yazar bu olayı anlatırken dönemin inançları üzeriden olaylar üzerinde gerçekleri göstermeden yani değişikliğe gitmeden okuyucuya olayı anlatmaktadır. Okuyucu eserin gerçekçiliği hakkında her ne kadar şüpheye düşse de eserin sonunda okuyucunun gerçekler ile yüzleşmesi, hayal ürünü olarak yorumladığı gerçekler ile yüzleşmesine sebep olmaktadır. Bu teknik ile yazar okuyucuya olayın gerçekçiliğini bir şahit olarak birinci elden anlatmaktadır.

İnsan toplumda sahip olduğu veya sahip olmak istediği konum itibariyle sosyal ilişkilerini düzenlemeye çalışmaktadır. Bu makalede bu düşünceye her ne kadar rasyonel bir bakış açısı ile yaklaşılmş olsa da mevcut düzene gerçekçi yaklaşmak bu konu genelinde en doğru seçenek olacaktır. İnsanın çevresine olan sorumluluklarını da yine çevresi belirlemektedir. Sevgili Arsız Ölüm adlı eserde Alacüvek köyünde eserin karakterlerini oluşturan köyün sakinlerinin birbirlerine olan sorumlulukları onların gündelik yaşantılarını belirlemektedir. Bu durum köyün aile kurumundan köyün sahip olduğu düzene kadar geçerlidir. İnsanları yaşamaya ve arzuları peşinden koşmaya iten pek çok şey vardır. Köyde yaşanan aşklar buna örnek olarak verilebilir. İster ailede ister köyün sahip olduğu düzende  ne olursa olsun insanlar sahip oldukları alternatifler olasılıklar ile topluma tutunabilmektedirler ve yine sahip oldukları alternatifler olasılıklar ile toplumdan kopmaktadırlar. Bir köy içerisindeki olası alternatiflere: yaşanılabilir mekanın değiştirilebilir olması, sahip olunan zamanın harcanabileceği pek çok şey olması, insanların birbirlerine olan yükümlülüklerinin kendileri tarafından belirleniyor oluşu örnek olarak verilebilir. Şehir hayatı içerisindeki alternatif olasılıklar ise köy yaşantısından çok daha özgürlükçü bir düşünce ile ortaya konmuş faaliyetlerdir. Olayların sonuçlarına olan bağımlılığın arttığı şehir hayatında ise bu daha çok hayatın yaşam kalitesinin değişmesi ile sonuçlanacak olası alternatifler olarak karşımıza çıkmaktadır. Öğretim aşamasında yapılan seçimler, aile kurarken yapılan seçimler buna örnek olarak verilebilir. Sevgili Arsız Ölüm adlı eserde köy halkı pek çok doğaüstü olayı inançlarına dayanarak açıklayabilmektedir.. Mahmut’un doğumundan önce Atiye’nin Dirmit’i gerek bağlayarak gerek odaya kapatarak yapmış olduğu işkenceyi ve Dirmit’in bir erkekle olan ilişkisini; çiçeklere, tulumbaya olan bakış açısını fiziksel dünyada açıklanması gayet mümkün olsa da Atiye, Cinci Mehmet ile beraber köyün de sahip olduğu ortak inanç üzere yapılan tüm hoş olmayan bu davranışları tahtaya atılan çentiğe bağlamayı seçmişlerdir. Bu Atiye için bir alternetif kaçış noktası oluşturmuştur. Bu köy yeniliklere karşı gelen ve yeni teknolojilerden ürken bir köy olması sebebiyle farklı görüşlerin de dayandırılabileceği alternatif bir olasılığın bırakılması onları hayata bağlayan önemli bir değerdir. Toplumun ortak inancı olan bu kaçış yolları yani inanaçları köyü birbirine kenetlemeye yetmektedir. Köy toplumu tarafından beklenmedik olayları cinlerle açıklayan köy halkı aslında inançları ile kendilerini korkutmaktadırlar. Böyle bir seçenek ile yaşama devam etmek köy halkı için hayat kolaylaştırıcı bir unsur olarak okuyucunun karşısına çıkmakla beraber getirdiği yan etkilerden olan köyün dışına ulaşamamanın sıkıntılarını yaşamaktadırlar. Birbirine kenetlenmiş bu toplum farklı düşünceleri kabul etmediği gibi farklı düşüncelere sahip insanları da kabul etmemektedir. Buna benzer bir şekilde gelen öğretmenlerin ahlaki bozukluluklarını “komünist” olmasına vererek derinlemesine araştırmadan köyden uzaklaştıracak bir otoriteye sahip bu alternatif olasılık bu toplum için yerinde saymakla sonuçlanmıştır. Bir çeşit kaçış yolu olarak ifade edilebilecek çoklu seçenekler sunmuş olduğu alternatifler sayesinde insanları gerçek dünyadan uzaklaştırarak beraberce kurmuş oldukları hayal dünyalarında sıkıştırmaktadır. Hayal dünyaları içinde kaybolmuş insanlar aslında o hayalin içinde ne kadar da toplumun düzenine bağlı olduklarının farkında olamamaktadırlar. Modern toplumda alternatif olasılık olarak tanılmlayabileceğimiz bu seçenekler zinciri topluma olan etkileri çok farklı bir şekilde gözlemlenmektedir. Bu, modern toplumun düşünme yapısının çok daha rasyonel ve pragmatist olmasından kaynaklanmaktadır. Yaşamakta olunan toplum içerisine daha gerçekçi bir bakış açısıyla bakıldığında zaman alternatif olasılıklar insanları birleştirmekten ziyade uzaklaştırmaktadır. İnsanların sahip oldukları seçenekler onların davranışlarını kendilerine ve topluma açıklamakta yardımcı olmaktadır. İnsanların bu durumda verecekleri kararın sonuçlarına odaklanmayı seçmektedirler. Kararların olası sonuçlarını alternatif olarak görerek yaptıkları davranışlar toplum yapısına zarar verebilmektedir. Toplumun en küçük birimi olan ailelerin yıkılmasında alternatif olasılıkların vermiş olduğu rahatlık önemli bir yer teşkil etmektedir. Sevgili Arsız Ölüm adlı eserde ele alınan toplum düzeninde kadın figürlerin temel kaygısı koca sahibi olmak ve sahip oldukları kocalarını ellerinde tutmaya çalışmaktır. Bu korku ile yaşamaları onların gözlerinde; kocalarını kaçırıp götürmeyi amaç edinen bir canavarı oluşturmuştur. Erkek figürler için de benzer şeyleri söylemek mümkündür öyle ki inançları çerçevesinde eşlerini kötü gözlerden korumayı amaç edinmişlerdir. Bugün evliliklerin boşanma ile sonuçlanması bu konu ile ilişkilendirilebilir. Toplumda hızla yaygınlaşan özgür toplum bilinci insanların davranışlarında da rahatçı olmak gibi büyük bir soruna yol açmıştır. Sahip olunan farklı seçenekler insanları özgürleştirmekte ve korkusuz yapmaktadır. Modern toplum bilinci ile insanlar gitgide özgürleşmekte ve korkusuz hale gelmektedirler. Sosyal ve teknolojik alanda yapılan gelişmeler insanları bir sonraki adımı düşünmeye itmektedir. İnsanlar kendilerine bir kaçış yolu buldukları anda bu doğru olanı yapmaktan ziyade kaçış yoluna başvurmayı tercih etmektedirler.

20. yüzyıl Türkiye’sinde yaşanmış bir olayı konu alan ve bugün bile izlerine rastlayabileceğimiz Sevgili Arsız Ölüm adlı eser okuyucunun dikkatini çekmiş olduğu alternatif olasılıkların toplum hayatındaki yerine olan yorumunun sonuçlarıyla bugün de insanlar yüzleşmektedirler.