H. Sinan Keleştemur

Mehmet Doğan “Anı” adlı şiirde geçmişi günümüze taşıyan bir imge olarak kullandığı “anılar”ın insanın kişilikğindeki yerini konu almaktadır. Anılar yaşanmışlıkları ortaya çıkarması bakımından insanın bilinçaltını şekillendiren ve yaşatan bir yapı olarak okuyucuya sunulmuştur. Şair derinlerde anlam taşıyan bu imgeyi kelime tercihleri ve öyküleyici anlatım ile anıya benzerliği açısından masala ait ögelerden yararlanarak kaleme almıştır.

Kültürel değerler kişinin bilinçaltının oluşmasında ve şekillenmesinde önemli bir yer taşımaktadır. Bilinçaltı ise kişinin gelecek hayatında vereceği kararlarda gözardı edilemez bir etkiye sahiptir. Mehmet Doğan, şiirde geçmişteki olayların sahip olduğu değerden yola çıkarak günümüzdeki karşılığını zamandan ve mekandan bağımsız bir şekilde örneklemelerde bulunarak ele almaktadır. Geçmişin şekillendirdiği bilinçaltı kişinin doğrudan elinde olmayan koşullar etrafında oluşmaktadır. Şiirde bu koşul çocukluk dönemi olarak açıklanmıştır. Hayata karşı ilk deneyimlerin yaşandığı bu süreç içerisinde kişi kendi yetiştirilme şekli hakkında söz sahibi olamamaktadır. Şiirde kişinin iradesi dışında doğası gereği yapması gerekenleri yaparak anıları oluşturduğu belirtilmektedir: “İlki güzel ilki sevmek ilki cesur herşeyin / Birbirini arayan dişliler gibi dönüp duran”. Çocuk gelişiminde yaşanan ilk deneyimlerin bilinçaltına olan etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Masalların da kişi üzerindeki etkisi bu şekilde açıklanabilir. Çünkü masallar kişinin ait olduğu toplumdan kazandığı ilk içeriklerdir. Masalların büyülü gerçekliği ele alırken doğduğu kültüre göre şekilleniyor oluşu kişi üzerinde bıraktığı ve bırakacağı etki bağlamında büyük bir öneme sahiptir. Mehmet Doğan’ın şiirdeki kelime tercihleri ve öyküleyici anlatımı anıların kişi üzerindeki etkisini ortaya çıkartması bakımından masal ile benzerlik gösterdiğine değinmiştir: “Bir müzik bir insan bir kıral gece bir resim / Bir gün,  yürekler dolusu güldüğümüz eski yalanlara / Bir saray çocuk resimlerinde, bir kıral”. Şairin kelime tercihi olarak “kral” yerine “kıral”ı tercih ediyor oluşu çocuksu ve bunu destekler bir şekilde masalsı bir anlatım oluşturmakta etkilidir.

Bilinçaltının yaşatılması durumu aslında kişinin yaşanmışlıkları günümüze aktarmasıdır. Deneyimlerin veya anıların gelecekte yaşanacaklara karşı biriktirilmiş bir perspektif oluşturduğu düşünülmektedir. Şiirde anıların geleceği şekillendirdiği ve şekillendireceğine karşı bir düşünce öne sürülmektedir: “Bir ağaç mı büyüyor karanıkta serinlikte sessiz / İçimizde mi yaşıyor olmanın bilemediğimiz sevinci / Zor bir şarkı mı bu söylediğimiz ama güzel / Resimde büyüyen çocuklarımızdan geliyor”. Şairin zamanı ve mekanı içermeyen olay örgüsünü kullanıyor oluşu da yine benzer bir şekilde masala ait bir özelliği anı ile ilişkilendirerek insan kişiliği üzerindeki etkisine dikkat çekmektedir.

Anı adlı şiirde Mehmet Doğan kişinin bilinçaltını oluşturan anıların gelecekte hayat buluyor oluşunu masala ait ögelerin kullanımı ile okuyucuya aktarmıştır. Masalın bilinçaltına olan etkisini anılara benzeterek kullanmış olduğu kelimeler ve öyküleyici anlatım şiirde tercih edilen anı imgesini destekler niteliktedir.